Rechten en plichten van vrijwilligers: veelgestelde vragen

Vrijwilligers zijn onmisbaar in kerken, verenigingen, zorginstellingen en talloze maatschappelijke organisaties. Maar wat betekent het juridisch om vrijwilliger te zijn? In deze FAQ leest u welke rechten en plichten gelden, hoe afspraken kunnen worden vastgelegd en hoe het zit met vergoeding en aansprakelijkheid.

Wanneer ben ik vrijwilliger?

U bent vrijwilliger wanneer u werkzaamheden verricht op vrijwillige basis en buiten een dienstverband om. Omdat er geen arbeidsovereenkomst is, is het arbeidsrecht in principe niet van toepassing. Dat betekent onder meer dat uw rechten en plichten anders zijn dan die van werknemers.

Wat moet ik regelen voordat ik begin als vrijwilliger?

Het is verstandig vooraf na te denken welk werk en welke locatie bij u passen. Veel organisaties werken met een vrijwilligersovereenkomst. Daarin kunnen afspraken staan over:

• soort werkzaamheden

• werktijden

• inwerktijd en begeleiding

• afspraken bij vakantie of ziekte

• mogelijkheden voor scholing

• verantwoordelijkheden en organisatiestructuur

• hoe geschillen worden behandeld

Een duidelijke afbakening helpt verwachtingen aan beide kanten helder te houden. Een opzegtermijn kan worden afgesproken; als deze is opgenomen, moet u zich eraan houden.

Krijg ik als vrijwilliger inspraak?

Bij organisaties met veel vrijwilligers is het gebruikelijk dat er een vorm van inspraak is, bijvoorbeeld via een vrijwilligersraad of terugkerende overlegmomenten. De mogelijkheden staan vaak in de vrijwilligersovereenkomst of in een vrijwilligershandboek.

Krijg ik als vrijwilliger een vergoeding?

Een vrijwilliger krijgt doorgaans geen loon. Wel kan er een vrijwilligersvergoeding of kostenvergoeding worden afgesproken.

Belangrijk om te weten:

• de vrijwilligersvergoeding is in 2026 onbelast tot maximaal € 5,75 per uur, € 220 per maand en € 2.200 per jaar

• hogere vergoedingen zijn belast voor de loon- en inkomstenbelasting

• kostenvergoedingen moeten aantoonbaar zijn (bonnetjes bewaren)

• werkzaamheden mogen niet in het kader van het eigen beroep worden uitgevoerd

Op de website van de Belastingdienst is meer informatie te vinden over vrijwilligersvergoedingen.

Hoe zit het met aansprakelijkheid bij vrijwilligerswerk?

Er zijn twee situaties:

Schade bij de vrijwilliger

De organisatie kan aansprakelijk zijn wanneer schade ontstaat tijdens het uitvoeren van reguliere vrijwilligerstaken, zolang:

• de organisatie bepaalt hoe het werk wordt uitgevoerd

• de organisatie verantwoordelijk is voor veilige werkomstandigheden

Is er sprake van opzet of bewust roekeloos handelen door de vrijwilliger? Dan ligt het risico bij de vrijwilliger zelf. Organisaties kunnen hiervoor een aansprakelijkheidsverzekering afsluiten; vraag hiernaar bij de organisatie.

Schade door de vrijwilliger

Of u zelf schade moet vergoeden hangt af van de situatie. Hoe meer het vrijwilligerswerk lijkt op regulier werk, hoe groter de kans dat de organisatie verantwoordelijk is. Bij opzettelijke schade bent u altijd zelf aansprakelijk.

Het blijft maatwerk; het is per situatie verschillend wie aansprakelijk is.

Ben ik als vrijwillig bestuurder ook aansprakelijk?

Ja, als u bestuurder bent van een organisatie zijn de regels uit Boek 2 BW van toepassing. De rechtspersoon is in principe aansprakelijk, behalve bij onbehoorlijk bestuur. In dat geval kunt u als bestuurder intern én extern (hoofdelijke) aansprakelijkheid dragen. Het is belangrijk u daarvan bewust te zijn.

Wat kan de RMU betekenen bij problemen in vrijwilligerswerk?

Wanneer u vragen heeft of problemen ervaart in uw vrijwilligersrol, denkt de RMU graag met u mee. We bekijken samen welke mogelijkheden er zijn om tot een goede oplossing te komen.

Vrijwilligerswerk is vrijwillig, maar niet vrijblijvend: mensen rekenen op u.

Deze informatie is onderdeel van de brochure OUDER & WIJZER van RMU Senior.

| Dit artikel is geschreven door Arine Post, jurist Individuele Belangenbehartiging bij de RMU – update juli 2026