Samenvatting inleiding 'Omgaan met mantelzorg; nu en in de toekomst

Arnold J. den Hartog Najaar 2025

Alhoewel mantelzorg in goede harmonie tussen mantelzorger en mantelzorgontvanger kan verlopen en vaak als heel verrijkend wordt ervaren, geeft mantelzorg soms ook veel spanningen en dilemma’s. Ontwikkelingen in de mantelzorg Mantelzorg is al heel oud en onbetwist van grote maatschappelijke waarde. Toch zijn de regelingen en faciliteiten voor mantelzorgers nog steeds niet optimaal. Veel mantelzorgers voelen zich overbelast. En het ziet er niet naar uit, dat hier op korte termijn verandering in zal komen. Het beroep op mantelzorgers is niet alleen groot, maar zal naar verwachting ook groter worden. Het grote personeelstekort in de zorg is hiervan mede oorzaak. Op verwanten van bewoners van verpleeghuizen wordt vaak een nadrukkelijk beroep gedaan om bij te dragen aan de zorg voor hun familielid. Of voor het assisteren bij koffie- en thee schenken, gezellige avonden voor de bewoners, etc. Een project in een ziekenhuizen (!) om familieleden te vragen mee te helpen in de zorg voor de patiënt, werd positief geëvalueerd. Voor de ziekenhuismedewerkers biedt het enige soelaas en de familieleden zijn al enigszins vertrouwd met de zorg als de patiënt uit het ziekenhuis wordt ontslagen. Sommige vormen van ziekenhuiszorg worden naar thuis verplaatst (thuismonitoring, medicijninfuus thuis, geriatrische revalidatie thuis, etc.) Dat is handig voor de patiënt maar betekent in veel gevallen ook een beroep op mantelzorg. In de thuiszorg is ‘reablement’ een kernbegrip worden: de patiënt leren om – al dan niet met hulpmiddelen - weer zo veel mogelijk zelf te doen. Ook is samenwerking met de informele zorg (vrijwilligers en familie) een centraal thema geworden. Deze toenemende ruimte voor mantelzorg roept ook de vraag op: mag dat allemaal zomaar? De IGJ (Inspectie Gezondheidzorg en Jeugd) heeft duidelijkheid verschaft door te stellen dat de mantelzorger zelfs risicovolle en voorbehouden handelingen mag verrichten, mits de patiënt het goed vindt, de mantelzorgers goed is toegerust (‘bekwaam is’) en op de achtergrond een professionele zorgorganisatie beschikbaar is. Sommige ziekenhuizen hebben inmiddels een ‘academie voor patiënt en mantelzorger’, waar beide doelgroepen terecht kunnen voor het aanleren van verpleegtechnische handelingen, leren omgaan met E-health en groepstrainingen in het omgaan met chronische ziekten. Op de website Mantelzorg.nl is een keuzehulp voor mantelzorgers beschikbaar, bedoeld om hen te helpen kiezen welke taken ze wèl en welke ze niet oppakken. Aandachtspunten voor mantelzorgers Mantelzorgers zijn in de eerste plaats ervaringsdeskundigen: zij kennen de zorgvrager als regel al lang, weten van voorliefdes en hoe hij of zij het liefste geholpen wil worden. Het is van belang dat andere zorgverleners hieraan voldoende aandacht geven. Zoals het woord het al zegt: de mantelzorger is (mede)zorgverlener. Dit vraagt vaak veel tijd energie en inzet. Een mantelzorger die zich niet voldoende toegerust voelt om zorg te geven, kan zich heel ongelukkig en onthand voelen. Tevens is de mantelzorger een belangrijke zorgverlener. Het is van groot belang goede afspraken te maken met alle betrokken zorgverleners: familieleden, vrijwilligers en beroepskrachten. Zorgvuldige informatiedeling is belangrijk. Evenals het investeren in goede relaties met de (professionele) zorgverleners. Maak duidelijke afspraken wie wat doet en wie waarvoor verantwoordelijk is. Taken goed verdelen is heel nuttig. Voor de communicatie en het informatie delen, zijn diverse tools en websites beschikbaar, zoals Carenzorgt.nl en anderen. Sowieso is het voor de mantelzorger belangrijk om voldoende tijd te reserveren voor sociale contacten, hobby`s etc. Soms heeft een mantelzorger een duwtje nodig om méér hulp in te schakelen en niet alles (of heel veel) zelf te willen doen. Onder de kop Respijtzorg is bij gemeenten informatie te vinden over de mogelijkheden en financiering ervan. Een plaatselijk Steunpunt mantelzorg kan daadwerkelijk de mantelzorger tot steun zijn in het omgaan met zijn of haar zorgtaken. De reeds genoemde website Mantelzorg.nl en de Mantelzorglijn (030 – 760 66 55) kunnen waardevolle informatie bieden. Niet onbelangrijk is, dat de mantelzorger als regel ook familie is van de zorgvrager: echtgeno(o)t(e), zoon/dochter, vader/moeder, neef/nicht, etc. Het is van belang ook tijd en energie over te houden om aan die relatie invulling te geven. Laat de zorgrelatie de persoonlijke relatie niet opsouperen! Tot slot, maar heel belangrijk – is het te onderkennen dat de mantelzorger diep in zijn/haar hart ook zorgvrager is: de beleving van de mantelzorg moet ook z’n plaats krijgen! De soms tegenstrijdige gevoelens van de mantelzorger, de onzekere toekomst, de aanvaardingsprocessen, etc. van de mantelzorger hebben beslist ook aandacht nodig. Zeker als er sprake is van spanningen in de relaties of als de mantelzorger niet van harte gemotiveerd is om de zorg te geven. Aandachtspunten voor mantelzorgontvangers Leefstijl Niet alleen mantelzorg geven, ook het ontvangen ervan kan moeilijk zijn. Ook hier geldt: het is zaliger te geven, dan te ontvangen! Gelet op de grote stijgende druk op de arbeidsmarkt in de zorg, is het van primair belang om – menselijkerwijs gesproken - het moment van zorgafhankelijk worden zo veel mogelijk uit te stellen. Steeds meer wordt duidelijk dat leefstijl een grote invloed heeft op ziekte en gezondheid. Daarom alleen al is een gezonde levensstijl van groot belang! Wooncarrière Het is de moeite waard een woning te bemachtigen waar rekening is gehouden met zorgafhankelijkheid (een ‘levensloopbestendige woning’). Iemands ‘wooncarrière behoort niet te eindigen in een woning met drie verdiepingen en de wasmachine op zolder! Aanpassingen in huis kunnen soelaas bieden, als verhuizen niet mogelijk is. Een blijverslening kan bij de financiering ervan helpend zijn. Mantelzorgwoning Het betrekken van een mantelzorgwoning, bijvoorbeeld op het terrein van één van de kinderen, kan een prachtige oplossing zijn, mits er voldoende aandacht is besteed aan de randvoorwaarden, zoals goede onderlinge verhoudingen, goede communicatie, goede afspraken over de zorgverlening,etc. Goede afspraken maken Tot slot is het van belang dat de mantelzorgontvanger zich realiseert dat niemand recht heeft op mantelzorg. Er behoort een eerlijke vráág gesteld te worden in het besef dat ‘nee’ ook een antwoord is. Goede afspraken over wie wat doet zijn van groot belang. Als de zorgontvanger een gemachtigde aanwijst, is ook voor iedereen (ook de professionals) duidelijk wie namens de zorgontvanger mag beslissen, als deze zijn wil niet meer zelf kan uiten. Vooruit denken - zeker in situaties waarin de zorgvrager mogelijk niet meer beter zal worden - is heel weerbarstig, maar wel erg belangrijk, zodat men niet door ingewikkelde situaties wordt overvallen. Gééf aandacht Het doet de mantelzorgers (en de professionals) goed als zij nadrukkelijk waardering krijgen van de zorgontvanger en persoonlijke aandacht: “Hoe gaat het met jou”? En tot slot dient de zorgontvanger zich te realiseren, dat niet alles meer kan zoals hij of zij dat gewend was: “Als het niet meer kan, zoals ik vind dat het moet, dan moet het maar zoals mijn mantelzorgers vinden dat het kan.

Samenvatting lezing Dhr. A.J. den Hartog

Drie artikelen gratis lezen?

Word lid van de RMU