De arbeidsmarkt en het gebruik van AI – Wat kan AI voor ons betekenen?

Corné Verboom 

Eén ding is met kunstmatige intelligentie wel duidelijk: het is “beyond expectation”, ofwel de verwachting voorbij. Of dat ten goede of ten kwade is, laat ik maar beter aan het oordeel van de lezer. Een paar overwegingen, vragen vooral, wil ik met u delen.

Neem de recente ontwikkeling van “agentisation”, waar AI niet alleen een enkele opdracht uitvoert op een tekst of plaatje, maar autonoom en voortdurend kan beslissen om te reageren op de omgeving en veranderingen daarin. Dat komt “griezelig” dicht bij een robot die alle werk, ook het meer intelligente, kan overnemen, toch? En blijft het bij “werk”?

Nou, ik denk (hoop) dat het zo’n vaart niet lopen zal. Natuurlijk, een apparaat dat met grotere precisie en langduriger dan een mens een repeterende taak kan uitvoeren, is een uitkomst. Maar als dat nu net is waar jij je arbeidsvreugde uit haalt, je nuttig voelt omdat het werk is wat gedaan moet worden? Is efficiëntie ook altijd een valide argument, zoals toegenomen veiligheid dat vrijwel zonder uitzondering wel is?

Meer persoonlijk: is dat ook echt zo rooskleurig, als de kledingkeuze voor die dag voor je wordt samengesteld op basis van de weersverwachting en je agenda voor die dag? En omdat je gisteren te veel gesnackt hebt, vandaag op spreekwoordelijk water en brood gehouden wordt? Die autonome auto (die er toch echt lijkt te komen, mogelijk in Nederland als eerste in Europa), haalt die niet ook de spontaniteit eruit van even een blokje -of meer- omrijden juist omdat het kan en je juist daar “zomaar, zonder duidelijk aanwijsbare reden” even wilt kijken? Toegegeven, voor sommige mensen kan het woon-werk verkeer er alleen maar beter en veiliger (!) op worden..

Het is mij dunkt juist die spontaniteit, de menselijke maat en interactie die onvervangbaar is en het verschil kan maken. Wat daar ook meespeelt, is de verantwoordelijkheid die een mens draagt voor zijn handelen – of juist niet handelen. Is het uit te leggen dat een apparaat “Foei!” niet begrijpt als-ie een keer in de fout gaat? Wie, of welk algoritme of mechanisme, corrigeert tijdig, en hoe dan? Over juridische consequenties is het laatste woord nog lang niet gesproken, die zekerheid hebben we.